اتحاد ملي و انسجام اسلامي، موانع و راهکارها

در تاريخ آمده است: کارواني از مردمان يکي از شهرهاي ايران شکايتي به نزد حاکم آوردند که دو راهزن کاروان يکصد نفري ما را غارت کرده اند ! حاکم با تعجب پرسيد: چگونه صد نفر از پس دونفر بر نيامدند؟ يکي از آنان در پاسخ گفت: آن دو نفر بودند همراه، و ما صدنفر بوديم تنها

!سال 1386 به تدبير رهبر فرزانه انقلاب اسلامي به نام وحدت ملي و انسجام اسلامي نام گرفته است.اين تدبير ارزشمند به عنوان راهبرد بنيادين خاتم پيامبران در برقراري الفت ميان قلب هاي پراکنده و تشكيل حكومت اسلامي در امتداد سال پيامبر اعظم(ص) زمينه نزديك تر شدن جمهوري اسلامي و جهان اسلام را به انديشه هاي ناب نبوي فراهم مي سازد.قرآن کريم به عنوان سند افتخار دنياي اسلام وحدت و همبستگي را سرچشمه رحمت و مومنان را به صلح و اخوت فرا مي خواند. خداوند متعال در آيات گوناگوني به آن اشاره فرموده است كه از آن جمله مي توان به آيه زير اشاره نمود:

  "واعتصمو بحَبل الله جَميعا وَلا تفرّقوا" [1][1]

همگي به ريسمان الهي چنگ بزنيد واز پراكندگي بپرهيزيد.                 

از سوي ديگر سيره مديريتي اهل بيت (ع) نيز بر مدار اتحاد اسلامي و انسجام مسلمين استوار بوده و در اين راه از هيچ کوششي فروگذار نکرده اند .  اميرالمونين علي (ع)

 تفرقه و اختلاف را انديشه شيطاني معرفي و مي فرمايد: ان الشيطان قد يسني لکم طرقه و يريد ان يحل دينکم عقده عقده و يعطيکم بالجماعه الفرقه و بالفرقه الفتنه[2][2]

همانا شيطان راههاي خود را براي شما هموار مي کند و مي خواهد بندهاي دينتان را يکي يکي باز کند ؛ به جاي اتحاد پراکندگي آورد و از پراکندگي فتنه نصيبتان سازد .

ناگفته نماند امروز نيز مسلمانان درپرتو ناديده گرفتن سفارش هاي  بزرگان ديني رهسپار ناكجا آباد و سر درگمي مدرن گشته است.پيروزي انقلاب اسلامي ايران و مطرح شدن آن به عنوان پرچمدار بيداري امت ها و خاستگاه اتحاد اسلامي همگان را به بازخواني انديشه و حدت و خارج ساختن آن از قالب شعار به حوزه رفتار فراخوانده است تا در رهگذر آن ارزشهاي واقعي اسلام و كسب هويت برتردست يافتني شود.

مقام معظم رهبري نيز وحدت جهان اسلام را يكي از اساسي ترين دغدغه هاي خويش بر شمرد و مي فرمايند:

امروز دنياي اسلام وامت اسلامي با مصايب بزرگي مواجه است ، درست است كه بسياري از اين مصايب از درون دل خود ما مسلمانان برخاسته است ما كوتاهي و تنبلي كرديم و با خود خواهي ها و دنيا طلبي هاي خودمان را ه امت اسلامي به سوي قله تكامل انساني را نپيموديم كه بايد برگرديم بايد حركت كنيم.ايشان وحدت دنياي اسلام را نياز قطعي دانسته و مي فرمايند: دشمن مي خواهد ميان فرقه هاي اسلامي نزاع باشد.بخصوص بعد از پيروزي انقلاب اسلامي دشمن خواسته است بين ايران اسلامي و بقيه ملت ها جدايي بيندازد.نگذاريد اين وحدت خدشه دار شود.

بنابراين پرچمداران واقعي اسلام ناب، بايد آتش فتنه را با تمسك به كلمه توحيد و حفظ وحدت و انسجام ملي و اسلامي خاموش نمايند.

در اين رزمگاه، محورهاي زير به عنوان راهكار عملي پيشنهاد مي شود:

 -تشكيل جبهه واحد اسلامي در برابراستكبار

 -تمسك به مشتركات و پرهيز از اختلافات                                                                         

 =پرهيز از مسائل تفرقه افكن

 -پايه ريزي نمادهاي وحدت ،همچون مساله قدس،هفته حج،هفته وحدت و ...

 -توجيه مسلمانان براي پيش گيري از خشونت هاي فرقه اي و فرقه گرايي هاي افراطي

 -كنار گذاشتن سلاح هاي ناكار آمد كفر،تفسيق و ...

 -ارائه نسخه شفابخش محبت و مدارا در ميان امت اسلامي براي پايان بخشيدن به ستيزه هاي فرسايشي

 -مرز بندي ميان حق و باطل،ايمان و شرك ،فضايل و رذايل بر مبناي برائت از دشمنان

 -پايه ريزي مهندسي اجتماعي و فرهنگي بر مبناي گفتمان وحدت و تقريب مذاهب اسلامي

 -پژوهش هاي عميق براي رسيدن به رهيافت علمي منشور وحدت اسلامي

 -ترسيم افق هاي وحدت بر محور توحيد و نبوت و ساير مشتركات

 -پيگيري روش ارزشمند انديشمنداني همچون:سيد جمال الدين اسد آبادي،سيد قطب،محمد عبده،شرف الدين،مرحوم آيت الله بروجردي،شيخ شلتوت و...

 -هدف گيري ريشه فساد

در اين جا اشاره به برخي موانع موجود در راستاي يكپارچگي امت اسلام نيز ضروري به نظر مي رسد .

 . تعصب قومي و تقليد کورکورانه ،

 . پيدايي جهل ، خرافات و بدعت ها

 . برداشت هاي سوء از انديشه هاي ساير مذاهب

 . تهمت هاي ناروا و بي اساس

 . پيدايي حکومت هاي خودکامه  غفلت از سياست هاي استکبار و روي آوردن به اختلافات جزيي

 . بزرگ نمايي اختلافات در ميان گروههاي اسلامي

 . پيدايي گروه هايي افراطي و روي آوردن مردم به ديدگاه هاي افراطي آنان                               

 .پيش گيري از شناخت متقابل پيروان مذاهب اسلامي

 . افزايش خشونت هاي فرقه اي و برادرکشي در سرزمين هاي اسلامي                             

مطلب هشتم و نهم: عوامل اتّحاد و عوامل اختلاف.

قبل از ورود در نهج البلاغه براى اين بحث بايد توضيحى عرض نمايم:

احكام اجتماعى اسلام در مواردى كه دو نفر يا بيشتر با هم رابطه دارند، دستورهائى را بشكل امور وجوب و استحباب و يا حرمت و كراهت بيان فرموده است (و فرقى نمى‏كند كه مثلا بين همسايه با همسايه باشد يا گروهى با گروه ديگر) كه نتيجه اين دستورها اتحاد، الفت و برادرى بين آحاد مختلف مردم مى‏شود. در اينجا فقط فهرست‏وار، مقدارى از اين دستورات و آداب را ذكر ميكنم: نماز جمعه و جماعت (فكر كنيد كه چقدر در ايجاد الفت مؤثر است)، سلام كردن، مصافحه و معانقه، تبسّم، ادخال سرور (اينها با همين عنوان در صحاح اهل سنت و كتب اربعه شيعه موجود است و براى هر يك حدود ده الى بيست روايت از پيغمبر و ائمه نقل شده است)، مشاوره كردن، نصيحت، تعاون، اصلاح ذات البين، نظافت (كه 1800 روايت در كتاب اوّل و دوّم وسائل راجع به نظافت مو و دندان و ناخن و حمّام رفتن و چگونه نگهداشتن لباس داريم)، امانت، عدالت، صداقت، مواسات، ترحّم، احسان به والدين، صله رحم، مراعات حقّ همسايه و هم صحبت، نوازش ايتام، ضيافت، قضاى حوائج مؤمنين، حسن معاشرت، مطايبه و مزاح، بدرقه و استقبال مسافر رفتن، هديه و سوغات بردن، عيادت مريض، تشييع جنازه، مصيبت ديده را تسليت گفتن، كظم غيظ، زكات، انفاق، دعا كردن براى مؤمنين، پرسيدن اسم رفيقى كه تا حال نديده‏ايد، تأخير سفر تا سه روز بخاطر مريض شدن همسفر، چوب و سنگ را از سر راه مسلمين برداشتن و كنار گذاشتن، رفيق خود را به بهترين نام خواندن.

اينها و دهها مانند آن از امورى است كه اسلام نسبت به آن امر كرده است.

امّا امور منهيّه، (دقت كنيد): نهى از گمان بد، تجسّس، دروغ، غيبت (ارتباط اينها را در ايجاد اختلاف‏مى‏توانيد خودتان فكر كنيد)، تكبّر، خودخواهى، تحقير، استخفاف، شماتت، قطع رحم، عاقّ والدين، سخن چينى، خدعه، تزوير، كم فروشى، احتكار، طمع، ريا، نفاق، كينه توزى، در گوشى صحبت كردن در برابر ديگران، خلف وعده، تعصب بيجا و دهها عنوان ديگر.

امّا از ديدگاه نهج البلاغه:

 يكى از مطالبى كه خود عامل اختلاف است، مطرح كردن مطالب اختلافى است نام بردن از اشخاصى است كه سابق بوده‏اند و مرده‏اند و حساب آنها با خداست. «خطبه شقشقيه» را در نظر آوريد. امير المؤمنين (عليه السلام) در چند جمله، متن تاريخ را بيان ميكند. گله و شكايت ميكند از كسانى كه از ابتدا نسبت به اسلام و مسلمين كم لطفى كردند. در بين سخنرانى يك نفر برمى‏خيزد و نامه‏اى بدست امير المؤمنين (عليه السلام) مى‏دهد. حضرت مشغول خواندن نامه شده و از سخن منصرف مى‏شوند.

ابن عباس برخاسته تمنا ميكند كه سخن را ادامه دهيد. حضرت مى‏فرمايند: «شقشقة هدرت ثمّ قرّت» چند كلمه بر خلاف سبك و روش هميشگى سخن گفتم، ديگر تعقيب مكن. در باره عثمان بن عفّان، قضاوتى ميكند و حتى قاتلينش را مجرم و گناهكار ميداند و مى‏فرمايد:

 «استأثر فأساء الأثرة، و جزعتم فأسأتم الجزع و للّه حكم واقع فى المستاثر و الجازع»  روز قيامتى هست كه خدا بين عثمان و قاتلين او حكم ميكند. شما بهشت و دوزخ آنها را معيّن نكنيد.

در باره عايشه قضاوتى مى‏فرمايد و در آخر اضافه ميكند: «و لها بعد حرمتها الأولى و الحساب على اللّه»  بهر حال بعد از همه حرفها، فراموش نميكنم كه او چند سالى همسر پيامبر بوده است (و بعد با كمال احترام او را فرستاد) و حسابش با خداست. شما بهشت و دوزخ او را معيّن نكنيد

 از اين روشنتر خطبه‏اى است كه حضرت در پاسخ فردى كه مى‏گويد: با وجود اين كه شما استحقاقتان براى خلافت بيشتر بود چرا شما را عقب زدند مى‏فرمايد: تو عنان زبان از كف داده‏اى سؤال بيجا ميكنى، حالا وقت اين سؤال نيست وقت جنگ صفّين است، امّا چون سؤال كردى برايت مى‏گويم: خلافت چيزى است كه همه دوستش دارند. يك عدّه بخل ورزيدند، عده‏اى سخاوت كردند، عده‏اى هم گفتند نمى‏خواهيم، و در آخر مى‏فرمايد: «و الحكم للّه و المعود إليه يوم القيمة»  روز قيامتى هست و تو بفكر آنجا باش. امروز سخن از جنگ صفّين است. در اين باره صحبت كن، نه موضوعى كه سى و پنج سال پيش بوده است. اين خطبه كوتاه را لازم است مراجعه نمائيد.

به عقيده من اگر امروز امير المؤمنين (ع) تشريف بياورند در ميان ما، و ما از ايشان سؤال كنيم قضيه جنگ شما در صفّين چه بود، مى‏فرمايد: آن قضيه گذشت، خداوند در روز قيامت به حسابها رسيدگى ميكند. آنچه كه امروز مهم است، موضوع روز شما يعنى ذلّت مسلمين بعد از عزّتشان است، خيانتها و جنايتهاى عده‏اى صهيونيست و اخراج مسلمين از كشورشان است، شما نشسته‏ايد و نگاه مى‏كنيدشما كه بهترين منابع ثروت را داريد، بهترين مراكز سوق الجيشى مثل كانال سوئز، باب المندب، تنگه داردانل، مالاكار، هرمز و جبل الطّارق را داريد، بهترين كتاب يعنى قرآن را داريد، روح زندگى در دست شماست. چرا بايد ذليل باشيد من از آن جواب امير المؤمنين عليه السّلام اين طور مى‏فهمم كه به قضيّه روز خود بپردازيد.

به اين فكر باشيد كه يك عده در رياض مى‏نشينند و كارشان اختلاف اندازى بين شيعه و سنى است. اين را كوچك نگيريد. آنها شيطان مجسّم هستند. پنجاه سال درس شيطنت سياى آمريكا را خوانده‏اند، و حالا مى‏بينند منافع آمريكا اين طور حفظ مى‏شود. امّا آن رحمت مجسّم خدا كه در جماران نشسته يعنى حضرت آية اللّه العظمى امام خمينى (مدّ ظلّه العالى)، بارها به اتّحاد توصيه فرموده‏اند. اتّحاد بين دانشگاه و فيضيّه، بين ارگانها و نهادها، و بين همه اقشار مردم. اين مسئله را هم نبايد به سادگى از كنارش گذشت.

من فكر ميكنم از زمانى كه نوجوان بوده، اوضاع تأسّف بار مسلمين را مى‏ديده و غصّه مى‏خورده و بعد از هفتاد سال فكر، به اين نتيجه رسيده كه عامل عزّت مسلمين اتّحاد است. لذا مى‏فرمايد: «اگر اتّحاد داشته باشيد هيچ صدمه و آزارى بشما نمى‏رسد و آمريكا نمى‏تواند هيچ غلطى بكند »

مطلب ششم: تنها عامل عزّت و سيادت، اتّحاد است

مفصل‏ترين خطبه در اين زمينه، «خطبه قاصعه» است، و حضرت امير (ع) در آن خطبه به اندازه چهار صفحه صحبت ميكند و مى‏فرمايد: اى مردم در تاريخ گذشتگان فكر كنيد و ببينيد عامل عزّت و سيادت و شكست و زبونى آنها چه بود وقتى فكر كنيد در خواهيد يافت كه آنها زمانى عزّت و سيادت داشتند كه همدل و يگانه و متّفق بودند، و زمانى به خوارى و ذلّت و سقوط گرائيدند كه تفرّق و جدائى و تشتّت بين آنها بوجود آمد.

سپس آن حضرت از گذشتگان امت پيامبران مثال مى‏زند:

اولا إسماعيل و يعقوب و اسحق، زمانى عزيز و آقا بودند كه با هم متحد بودند امّا بمحض جدائى و تفرقه، ذليل شدند و بعد خود عرب را مثال مى‏زند: قبل از ظهور اسلام، ببينيد شما عربها چگونه اسير دست اكاسره و قياصره، دو ابر قدرت آن روز كه با هم متّحد شده بودند بوديد، و شما را از وطن خودتان بيرون كرده بودند، و در كوهسارها و جاهائى كه نه علفى مى‏رويد جا داده بودند. استراحتى نداشتيد، همنشين با شتر بوديد، از پشم او براى خودتان لباس مى‏ساختيد. هم غذايتان بود هم مركبتان. امّا وقتى رسول خدا آمد، زير لواى اسلام متّحد شديد و به چه عزّت و سعادتى رسيديد و كسانى كه سابقا حاكم بر شما بودند، محكوم شما شدند وقتى كه اين خطبه را مطالعه مى‏كردم دلم مى‏خواست جمله‏اى را پيدا كنم كه بگويد عامل عزّت تنها اتّحاد نيست، بلكه دين و عقيده هم در آن دخالت دارد ولى هر چه فكر كردم، ديدم نه امير المؤمنين (ع) اين گونه مى‏فرمايد كه:

 اگر متّحد شوند به عزّت مى‏رسند اگر چه كافر و مشرك باشند، و اگر متفرّق باشند بدون شك ذليل مى‏شوند.

 اكنون چند جمله از اين خطبه شريف را مى‏خوانيم:

 «فإذا تفكّرتم في تفاوت حاليهم فالزموا كلّ أمر لزمت العزّة به شأنهم و زاحت الأعداء له عنهم، و مدّت العافية فيه عليهم، و انقادت النّعمة له معهم، و وصلت الكرامة عليه حبلهم: من الاجتناب للفرقة و اللزّوم للالفة و التّحاضّ عليها و التّواصي بها »

(نه تنها الفت داشتند، بلكه يكديگر را به الفت و مهربانى و اتّحاد، سفارش مى‏كردند) «فانظروا كيف كانوا حيث كانت الأملاء مجتمعة و الأهواء مؤتلفة...» تا آنجا كه مى‏فرمايد: «بنعمه لا يعرف أحد من المخلوقين لها قيمة لأنّها أرجح من كلّ ثمن و أجلّ من كلّ خطر »

گمان نميكنم امير المؤمنين در اينجا مبالغه فرموده باشد (كه احدى از مخلوقين، نعمت اتّحاد را نمى‏شناسد و قدرش را نمى‏داند) و يا عامّى باشد كه قابل استثنا باشد، بلكه واقعيّت را فرموده است.

مطلب هفتم: كيفر تفرقه انداز                            

امير المؤمنين در نهج البلاغه مى‏فرمايد:

«و الزموا السّواد الأعظم فانّ يد اللّه على الجماعة، فإنّ الشّاذّ من النّاس للشّيطان كما أنّ الشّاذّ من الغنم للذّئب ألا من دعا إلى هذا الشّعار فاقتلوه و لو كان تحت عمامتي هذه»  

مى‏فرمايد: همراه جماعت باشيد كه خدا بالاى سر جماعت است، و از افتراق و جدائى بپرهيزيد، براى اين كه هر گوسفندى كه از گله جدا شود طعمه گرگ مى‏شود. كسى هم كه از جماعت و از سواد اعظم جدا بشود، نصيب شيطان مى‏شود.

(در انقلاب اسلامى هم ديديم اشخاصى بودند اين سخن امير المؤمنين عليه السلام را نشنيدند و با 36 مليون جمعيت و تظاهرات همراه نشدند، در نماز جمعه نيامدند، كنار نشستند و جدا فكر كردند و نتيجه اين شد كه شيطان آنها را گرفت و طعمه گرگ شدند و اكنون يا در زندان هستند يا جاى ديگر و با خود مى‏گويند: اى كاش سخن امير (ع) را شنيده بوديم.) و در آخر مى‏فرمايد:

هر كه شعار تفرقه بدهد يا از سخنش بوى تفرقه بيايد، او را بكشيد حتّى اگر گوينده تفرقه زير عمامه من باشد يعنى ولو من باشم، اگر ثابت كرديد كه شعار تفرقه دادم، مانند شعار تفرقه‏اى كه خوارج دادند، حق داريد مرابكشيد البته روشن است كه تشخيص شعار تفرقه با فقيه عادل و مجتهد است.

                                                                                             سيد جواد مصطفوي

                                                                                                                     ادامه دارد..

مطلب سوّم: خداوند به هيچكس در نتيجه اختلاف خير و سعادتى نمى‏دهد

«و انّ اللّه سبحانه لم يعط أحدا بفرقة خيرا ممّن مضى و لا ممّن بقى »

توضيحا عرض ميكنم: هر انسان عاقلى كارى را كه انجام مى‏دهد، بدون استثنا براى جلب خير است. امير المؤمنين عليه السلام مى‏فرمايد: هر كس كه با ديگرى رشته محبّت و الفتى دارد زمانى كه مى‏خواهد اين رشته الفت را ببرد، پيش خودش خيال ميكند به خير و صلاح اوست امّا اشتباه ميكند. حال چه به عنوان بريدن از فاميل يا از دوست باشد، چه به عنوان شيعه و سنّى، زيدى و إسماعيلى و... هيچكس با تفرقه چه در گذشته و چه در آينده بجائى نمى‏رسد.

در جاى ديگر مى‏فرمايد: «و من يقبض يده عن عشيرته فإنّما تقبض منه عنهم يد واحدة و تقبض منهم عنه أيد كثيرة»  كسى كه در ميان فاميلى است كه مثلا صد نفر ميشوند اگر دست نيكى و تعاون بسوى آنها دراز كند از طرف آنها صد دست بسوى او دراز مى‏شود. ليكن يكى داده و صد تا گرفته و آن كسى كه از فاميلش ببرد يا مثلا شيعه و سنى از هم ببرند، خود را از منفعت زيادى كه بايد از طرف مقابل به ايشان برسد، محروم كرده‏اند.

مطلب چهارم: اتّحاد با كراهت از اختلاف با رضايت بهتر است

امير المؤمنين (ع) مى‏فرمايد:

 «فإيّاكم و التّلوّن في دين اللّه فإنّ جماعة فيما تكرهون من الحقّ خير من فرقة فيما تحسبون من البّاطل»  اگر مى‏خواهى از رفيقت، دوستت و همكيشت ببرى، و خوشحال مى‏شوى كه‏از او جدا شوى (روى حسابهاى غلطى كه براى خودت كرده‏اى) با وجود اين كه راضى نيستى اين كار را نكن و همبستگى و محبّت و الفت را ادامه بده. اين كار بهتر است از اين كه از او بريده شوى و خوشدل باشى و بروى كنارى بنشينى

مطلب پنجم: براى توجيه اختلاف نبايد قرآن را توجيه كرد  

 و إنّه سياتي عليكم من بعدي زمان ليس فيه شي‏ء أخفى من الحقّ، و لا أظهر من الباطل... فاجتمع القوم على الفرقة و افترقوا عن الجماعة كأنّهم أئمة الكتاب و ليس الكتاب إمامهم»

 از حوادثى كه بعد از من براى مردم پيش مى‏آيد اينست كه مردم طورى هستند كه حق در بين آنها پنهان و باطل آشكار است... (تا به اينجا مى‏رسد كه) مردم همگى اتّحاد ميكنند بر اختلاف بر اين كه از هم جدا بشوند، از جماعت ببرند، مثل اينست كه اينها پيشواى قرآن هستند نه قرآن پيشواى آنها

نكته دقيقى كه حضرت اشاره مى‏فرمايد اينست كه: شما كه قرآن را قبول داريد و آنرا كلام خدا مى‏دانيد و به آن استناد مى‏كنيد، پس چرا از اين آيات درس نمى‏گيريد كه:

 «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا»، «وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ»،

 «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»،

 « إِنَّ هذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً واحِدَةً»،                                                   

 «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً »،

«لَوْ أَنْفَقْتَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ما أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ»...

پس چطور شده از همين قرآن كه سند معتبرى نزد شماست، اختلاف و جدائى و تفرقه به دست مى‏آوريد ذهنتان را صاف كنيد و در برابر اين آينه مصفّى قرار دهيد، نه اين كه مثل خوارج محتويات مغزى خودتان را اصل قرار دهيد و بر قرآن تحميل كنيد كه آنها آيه «إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ» را گرفتند و آن بلوا و آشوب و اختلاف را بين مسلمين راه انداختند. امير المؤمنين عليه السّلام مى‏فرمايد: «به قرآن بنگريد و متحد باشيد .

                                                                                             سيد جواد مصطفوي

                                                                                                                    ادامه دارد...

وحدت در نهج البلاغه

موضوع «وحدت و برادرى» در موارد بسيارى از نهج البلاغه مطرح شده و اين موضوع در ده بعد و جهت در نهج البلاغه ذكر شده است كه عبارتند از:

1-  بزرگترين نتيجه و دستاورد نبوّت و رسالت پيغمبر (ص)، اتحاد بين مردمى كه متفرّق و متشتّت بوده‏اند، معرفى گشته است.

  - 2 تعيين جانشين براى پيغمبر، بخاطر ادامه همان وحدت و الفت بين مسلمين بوده است.

3   --خداوند به مردمى كه با يكديگر اختلاف دارند، هيچگونه خير و سعادتى نمى‏دهد.

4 --اتحاد با كراهت، بهتر از اختلاف با رضايت است.

--5 براى توجيه اختلاف نبايد قرآن را توجيه كرد.                     

6 --تنها عامل عزّت و سيادت مردم، اتحاد و اتفاق است. 

7  --كيفر تفرقه انداز چيست                                                  

--8  عوامل اتّحاد كدامست

9  --عوامل اختلاف چيست

10  ---سيره و اخلاق على (عليه السلام) در زمان حكومتش از بعد اتّحاد بين‏ مسلمين چه بوده است .

امّا «مطلب اوّل»: امير المؤمنين عليه السّلام در سه مورد

از نهج البلاغه، بزرگترين دستاورد نبوت را ايجاد اتّحاد بيان ميكند. پيغمبر اكرم (صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) بيست و سه سال در ميان مردم زندگى ميكند، جنگ ميكند، تبليغ ميكند، زجر و شكنجه مى‏بيند و سرانجام مكتبى را كه كاملترين مكتب از لحاظ اقتصادى، سياسى، اجتماعى و قضائى و همه ابعاد زندگى انسان تا قيامت است تأسيس ميكند و از بركات اين مكتب يكى اتّحاد است كه برقرار مى‏فرمايد.

امير المؤمنين (عليه السّلام) مى‏فرمايند:

«قد صرفت نحوه افئدة الأبرار و ثنيت إليه أزمّة الأبصار، دفن اللّه به الضّغائن و أطفأ به النّوائر، ألّف به إخوانا»  بعد از اين كه پيغمبر اكرم (ص) دعوت خويش را اظهار كرد، دلهاى نيكان و پاكان متوجّه او گشت، عنان ديده‏ها بسوى او كشيده شد و خداوند متعال به بركت وجود او كينه‏ها را دفن نموده و شعله‏هاى عداوت را كه در سينه‏ها بود فرو نشاند و مردم را با اخوّت و برادرى بهم الفت داد.

و نيز مى‏فرمايد: «فصدع بما أمر به و بلّغ رسالات ربّه فلمّ اللّه به الصّدع و رتق به الفتق و ألفّ به‏الشّمل بين ذوي الأرحام بعد العداوة الواغرة في الصّدور و الضّغائن القادحة في القلوب»  پيغمبر براى انجام فرمان خدا قيام كرد، رسالت پروردگارش را ابلاغ نمود. خدا بوسيله او گسيختگى‏ها را التيام داد، فاصله‏ها را پيوستگى بخشيد و بين خودشان يگانگى برقرار ساخت...

 و نيز به همين مضامين مطالبى را فرموده كه در اينجا متن آنرا نقل ميكنم:

 «إلى أن بعث اللّه سبحانه محمّداً رسول اللّه (ص) لإنجاز عدته و تمام نبوّته، مأخوذاً على النّبيين ميثاقه، مشهورة سماته، كريما ميلاده، و أهل الأرض يومئذ ملل متفرقّة و أهواء منتشرة، و طرائق متشتّتةٌ، بين مشبّه للّه بخلقه، أو ملحد في اسمه، أو مشير إلى غيره، فهداهم به من الضّلالة، و أنقذهم بمكانه من الجهالة»  بطور خلاصه حضرت اشاره مى‏فرمايد كه خداوند به بركت وجود پيغمبر، مردم را از آن ضلالتى كه داشتند و مختلف و متشتّت بودند، رهانيد.

مطلب دوّم: كه تعيين جانشينى پيامبر هم بخاطر ادامه الفت و محبت بوده است،

مى‏فرمايد:

«و أعظم ما افترض «سبحانه» من تلك الحقوق حقّ الوالي على الرّعية و حقّ الرّعية على الوالي فجعلها نظاما لالفتهم و عزّا لدينهم»  بين مردم خداوند متعال حقوقى معيّن فرموده و بزرگترين اين حقوق حقوقى است كه بين والى و رعيّت است و اين حقوق بايد رعايت بشود تا رشته الفت باقى بماند.

در جاى ديگر مى‏فرمايد:

مردم حاكم مى‏خواهند. چه نيكوكار باشد و چه فاجر.

«لا بدّ للناس من أمير برّ أو فاجر، يعمل فى إمرته المؤمن و يستمتع فيها الكافر

                                                                                             سيد جواد مصطفوي

                                                                                                   ادامه دارد...

                                                   همبستگي ملي در نهج البلاغه


      حقيقت اختلاف و تفرقه و عواقب آن

    انديشه کنيد در عاقبتي که در اثر تفرقه بدان دچار شدند و همبستگي آنان گسست و سخن ها و دل هايشان گوناگون شد. به حزب ها و گروههاي مختلف تبديل شدند و به درگيري پرداختند. در نتيجه خداوند لباس بزرگي و کرامت را از قامت آنان بيرون آورد و نعمت هاي فراوان شيرين را از آنان سلب نمود و داستان آنها در ميان شما عبرت آور باقي ماند. از حالات زندگي فرزندان اسماعيل و فرزندان اسحاق و اسرائيل(عليهم السلام) عبرت بگيريد. راستي چقدر حالات ملت ها با هم يکسان و در صفات و رفتارشان با يکديگر همانند است
    در احوال آنها در روزگاري که از هم جدا و پراکنده بودند انديشه کنيد زماني که پادشاهان کسري و قيصر (کسري لقب پادشاهان ايران و قيصر لقب پادشاهان روم شرقي) بر آنان حکومت مي کردند و آنها را از سرزمين هاي آباد، از کناره هاي دجله و فرات و از محيط هاي سرسبز و خرم دور کردند و به صحراهاي کم گياه و بي آب و علف و محل وزش بادها و سرزمين هايي که زندگي در آنجا مشکل بود تبعيد کردند. آنان را در مکان هاي نامناسب، مسکين و فقير، همنشين شتران ساختند. خانه هايشان پست ترين خانه ملت ها و سرزمين زندگيشان خشک ترين بيابان ها بود. نه دعوت حقي وجود داشت که به آن روي آورند و پناهنده شوند و نه سايه محبتي وجود داشت که در عزت آن زندگي کنند. حالات آنان دگرگون و قدرت آنان پراکنده و جمعيت انبوهشان متفرق بود. در بلايي سخت و در جهالتي فراگير فرو رفته بودند. دختران را زنده به گور، بت ها را پرستش و قطع رابطه با خويشان و غارتگري هاي پياپي در ميانشان رواج يافته بود.[1]

  امامت اساس وحدت و همبستگي ملي

    “ان هذا الامر لم يکن نصره ولاخذلانه بکثره ولابقله و هو دين الله... و مکان القيم بالامر مکان النظام من الحرز يجمعه و يضمه فان انقطع النظام تفرق الحرز و ذهب ثم لم يجتمع بحذافيره و ابدا و العرب اليوم و ان کانوا قليلافهم کثيرون بالاسلام عزيزون بالاجتماع فکن قطبا استدر الرحا بالعرب[2]
    پيروزي و شکست حاکميت اسلام به کثرت و قلت طرفداران آن نبود، بلکه اسلام دين خدا آن را پيروز ساخت... جايگاه رهبري چونان ريسماني محکم است که مهره ها را متحد ساخته و به هم پيوند مي دهد. اگر اين رشته از هم بگسلد مهره ها پراکنده و هر کدام به سويي خواهند افتاد و سپس هرگز جمع آوري نخواهند شد.
    عرب اگرچه امروز از نظر تعداد اندک است اما با نعمت اسلام فراوانند و با اتحاد و همبستگي عزيز و قدرتمندند. چونان محور آسياب جامعه را به گردش درآور و با کمک مردم جنگ را اداره کن.

    راهبردها                                                                                  
 1- امامت و رهبري رکن اساسي همبستگي و وحدت ملي است.
   2- براي پيروزي کثرت طرفداران ملاک نيست بلکه قوت اسلاميت در جامعه ملاک است و علت شکست به قلت طرفداران بر نمي گردد بلکه به ضعف اسلاميت در جامعه بر مي گردد.

   3- با مشارکت عمومي مسائل حکومت از جمله جنگ را بايد اداره نمود.
    

 تفرقه مقدمه فتنه است.

    “ان الشيطان يسني لکم طرقه و يريد ان يحل دينکم عقده عقده و يعطيکم بالجماعه الفرقه و بالفرقه الفتنه فاصدفوا عن نزغاته و نفثاته و اقبلوا النصيحه ممن اهداها اليهم و اعقلوها في انفسکم[3]
    همانا شيطان راههاي خود را به شما آسان جلوه مي دهد تا گره هاي محکم دين شما را يکي پس از ديگري بگشايد و به جاي وحدت و همبستگي به شما پراکندگي و تفرقه عطا کند و در تفرقه شما را دچار فتنه گرداند. پس از وسوسه و زمزمه و فريبکاري شيطان روي گردانيد و نصيحت آن کس را که خيرخواه شماست گوش کنيد و به جان و دل بپذيريد.

  علي(ع) پاداش و حسن عاقبت خود را از وحدت مردم مي طلبد.

    “ليس رجل احرص علي جماعه امه محمد(ص) و الفتها مني ابتغي بذلک حسن الثواب و کرم الماب [4]    

در امت اسلام هيچ کس حريص تر از من نسبت به وحدت و همبستگي امت اسلامي نيست. من در اين کار پاداش نيک و سرانجام شايسته را از خدا طلب مي کنم.

  تفرقه عامل سلطه پذيري

    “والله لاظن ان هولاء القوم سيد الون منکم باجتماعهم علي باطلهم و تفرقکم عن حقکم و معصيتکم امامکم في الحق و طاعتهم امامهم في الباطل[5]
    قسم به خدا مي بينيم که اين مردم (يمن) بزودي بر شما چيره مي شوند چرا که آنان بر باطل خود متحدند اما شما در حق خود دچار تفرقه و پراکندگي هستيد. شما از امام خويش در حق نافرماني مي کنيد و آنان از پيشواي خويش در باطل اطاعت مي کنند.

 
  همبستگي و وحدت يکي از فلسفه هاي نبوت

 فصدع بما امر به وبلغ رسالات ربه فلم الله به الصدع و رتق به الفتق و الف به اشمل بين ذوي الارحام بعد العدواه الواغره في الصدور و الضغائن القادحه في القلوب[6]

 پيامبر اسلام آنچه را که به او ابلاغ شد آشکار کرد و پيام هاي پروردگارش را رساند.
    او شکاف هاي اجتماعي را به وحدت اصلاح و فاصله ها را به هم پيوند داد. پس از آن آتش دشمني ها و کينه هاي برافروخته در دل ها را يافته بود، ميان خويشاوندان يگانگي برقرار کرد.

 
  آثار همبستگي براساس دين                                        

    “فانظروا الي مواقع نعم الله عليهم حين بعث اليهم رسولافعقد بملته طاعتهم و جمع علي دعوته الفتهم، کيف نشرت النعمه عليهم جناح کرامتها و اسالت لهم و جداول نعيمها و التفت الملله بهم في عوائد برکيتها فاصحبوا في نعمتها غرقين و في خضره عيشها فاکهين قد تربعت الامور بهم، في ظل سلطان قاهر و آوتهم الحال الي کنف عز غالب و تعطفت الامور عليهم في ذري ملک ثابت فهم حکام علي العالمين و ملوک في اطراف الارضين، يملکون الامور علي من کان يملکها عليه و يمضون الاحکام فيمن کان يمضيها فيهم لاتغمز لهم قناه و لاتقرع لهم صفاه [7]
    به مواقع نعمت هاي الهي بر آنها بنگريد. هنگامي که رسولي را به سوي آنها برانگيخت در نتيجه طاعت آنان را به دين پيوند داد و با دعوتش آنها را به همبستگي و وحدت رساند .بنگريد که (در سايه آن طاعت ديني و همبستگي و وحدت اجتماعي) چگونه نعمت هاي الهي بالهاي کرامت خود را بر آنها گستراند و جويبارهاي آسايش و رفاه بر ايشان روان ساخت و تمام برکات آئين حق آنها را در بر گرفت. در ميان نعمتها غرق گشتند و در خرمي زندگاني شادمان شدند. امور اجتماعي آنان در سايه قدرت حکومت اسلام استوار شد و در پرتو عزتي پايدار آرام گرفته، به حکومتي پايدار رسيدند و آنگاه آنان حاکم و زمامدار جهان شدند و سلاطين روي زمين گرديدند و فرمانرواي کساني شدند که در گذشته حاکم بودند و قوانين الهي را بر کساني جاري ساختند که مجريان احکام بوده و در گذشته کسي قدرت درهم شکستن نيروي آنان را نداشت و هيچ کس خيال مبارزه با آنان را در سر نمي پروراند.